Sigorta Teminatlarını Nasıl Seçmeliyim: Başlangıç Rehberi

İlk sigorta poliçemi imzaladığım günü hatırlıyorum: karşımdaki masada üç sayfa teminat listesi vardı, ben ise "hangisi bana lazım?" sorusuna cevap veremiyordum. Acentedeki kişi tek tek okudu, ben başımı salladım, sonunda bana önerilen paketi aldım. Bir yıl sonra poliçemi yenilerken fark ettim ki ödediğim primin önemli bir kısmı benim hayatımda hiç karşılaşmayacağım riskler içindi. Buna karşılık gerçekten ihtiyacım olan bir kalemde ise teminat limitim gülünecek kadar düşüktü.

O günden sonra sigorta teminatı seçimi konusuna bambaşka bakmaya başladım. Artık şunu biliyorum: sigorta, "en kapsamlısını al" işi değil. Kendi risk haritanı çıkarıp, o haritadaki en büyük deliklere para harcama işi. Aşağıda bu haritayı nasıl çıkardığımı ve teminatları karşılaştırırken neye baktığımı olabildiğince yalın anlatmaya çalışacağım.

Önce Kendi Risk Profilini Çıkar

Poliçe broşürlerine bakmadan önce bir kağıt kalem al. Ben bunu her yıl bütçemi gözden geçirirken yapıyorum; aylık bütçe çalışmasıyla aynı masada oturuyor gibi düşün. Amaç şu: "başıma gelirse ekonomik olarak beni yıkacak olaylar hangileri?"

Kimlere bakmakla yükümlüsün?

Bu, benim için en belirleyici soru oldu. Tek başına yaşayan, kimseye bakmakla yükümlü olmayan biriyle, iki çocuğu ve konut kredisi olan biri asla aynı teminatlara ihtiyaç duymaz. Ben evlenip kredi çektikten sonra hayat sigortasındaki teminat tutarımı ciddi şekilde yukarı çektim, çünkü artık bana bağlı bir hane vardı. Buna karşılık bekârken ödediğim yüksek hayat sigortası primi geriye dönüp bakınca gereksizdi; o parayı acil durum fonuma koymam daha akıllı olurdu.

Gelirin ne kadar kırılgan?

Maaşlı çalışıyorsan, hastalık halinde bir süre gelirini korumanı sağlayan mekanizmalar var. Serbest çalışıyorsan hikâye farklı: çalışamadığın gün kazanç yok. Kendi hesabıma çalışmaya başladığımda ilk düşündüğüm şey, "üç ay ameliyat sonrası dinlenirsem ne olur?" oldu. O nedenle iş göremezlik ve ciddi hastalık teminatlarını, daha önce hiç önemsemediğim halde masaya koydum.

Elindeki tampon ne kadar?

Şunu bir kural olarak benimsedim: küçük hasarları kendim karşılayabiliyorsam, sigortadan onları değil büyükleri istemem. Üç aylık giderini karşılayacak bir nakit tamponun varsa, muafiyeti (senin cebinden çıkacak ilk tutarı) yükseltip primi düşürebilirsin. Tamponu olmayan biri için ise düşük muafiyet, pahalı olsa da mantıklıdır. Yani sigorta kararın, tasarruf durumundan bağımsız değil.

Hangi riskler zaten hayatında yok?

Araba kullanmıyorsan trafikle ilgili ek paketler senin gündemin değil. Kiracıysan binanın yapısını değil, içindeki eşyanı ve komşuya verebileceğin zararı düşünmen gerekir. Bu ayıklamayı yapmak, primi indirmenin en dürüst yolu.

Teminatları Karşılaştırırken Baktığım Beş Şey

Risk haritan çıktıktan sonra iş, teklifleri okumaya geliyor. Burada acele etmemeni öneririm; ben iki ayrı acenteden teklif alıp aynı satırları yan yana yazdığımda aradaki farkı görünce şaşırmıştım.

Limit, muafiyet ve katılım payı üçlüsü

Primin ucuz olması tek başına hiçbir şey anlatmıyor. Bir teklifin gerçek değeri şu üç sayıda saklı:

• Teminat limiti: Sigortacının en fazla ödeyeceği tutar. Limit gerçek hayattaki masrafın çok altındaysa poliçe seni kurtarmaz.
• Muafiyet: Hasarın ilk kaç lirasını sen ödüyorsun. Yüksek muafiyet = düşük prim, ama cebinden çıkacak nakit fazla.
• Katılım payı / uygulama yüzdesi: Bazı poliçelerde her masrafın belli bir yüzdesi sende kalır. Küçük yüzdeler büyük faturalarda büyük tutarlara dönüşüyor.

Kapsam dışı haller ve bekleme süreleri

Poliçenin en can alıcı bölümü, en küçük puntoyla yazılan "teminat dışı haller" kısmıdır. Bunu atlamayın derim, çünkü ben bir keresinde belirli bir sağlık kalemi için bekleme süresi olduğunu hasar anında öğrendim. Şu soruları mutlaka sor: Mevcut rahatsızlıklarım kapsamda mı? Kaç ay bekleme var? Hangi durumlar hiç ödenmiyor? Yenilemede fiyatım nasıl değişiyor?

Prim, bütçendeki yerini biliyor mu?

Bir poliçe ne kadar iyi olursa olsun, primini üçüncü ayda ödeyemiyorsan işe yaramaz; iptal edilen poliçe koruma sağlamaz. Ben sigorta primlerini bütçemde sabit gider kalemine, tıpkı kira gibi yazıyorum. Toplam sigorta harcamamı net gelirimin dar bir dilimiyle sınırlı tutmaya çalışıyorum; bu dilim büyümeye başladıysa ya çok fazla poliçem var ya da bazı teminatlar birbirinin üstüne biniyor.

Yaptığım en pahalı hata, primi kredi kartına taksitlendirip "nasılsa küçük tutar" demek olmuştu. Yıl sonunda o küçük tutarlar birikip kart borcuma yerleşti.

Aynı riski iki kez satın alıyor olabilirsin

İşyerinin sağladığı grup sigortasını, kredi çekerken imzaladığın hayat poliçesini, banka kartının içine gömülü seyahat teminatını kontrol et. Bende çakışan iki teminat vardı ve birini iptal ettiğimde aylık gidere hiç dokunmadan cebimde para kaldı.